جمعه, ۰۱ آذر ۱۳۹۸

کشاورزی، فرصت ها و غفلت ها

 

eskandariii5

مقدمه

پیش از این در شماره 212 مجله «صنایع زیرساخت ها»، مقاله ای داشتیم که به موضوع دو دیدگاه در عرصه کشاورزی کشور اشاره داشت: یک دیدگاه با تکیه و تاکید بر کمبود آب و کاهش سطح سفره های آب زیرزمینی، موضوع «نکار» یا «نکاشت» را مطرح می کند و دیدگاه دیگر با تکیه بر دست یابی به خودکفایی، موضوع «تا آنجا که می توانی بکار» و بر تولید داخل برای ایجاد امنیت غذایی تاکید دارد.

برای اینکه بتوانیم مصادیق این بحث را برای برنامه ریزان و تصمیم گیرندگان کلان در عرصه اقتصاد سیاسی کشاورزی بیشتر آشکار سازیم، همچنین بحث سرمقاله مجله را مصداقی و عینی کنیم، گفتگویی با مهندس اسکندری وزیر کشاورزی دولت نهم که پیش از آن سِمَت طرح محوری گندم را بر عهده داشت و این محصول راهبردی را در مسیر خودکفایی قرار داد - و البته موفق هم شد- گفتگو می کنم.

مهندس اسکندری در باره این بحث ساختاری در عرصه کشاورزی می گوید: کشاورزی کشور ما علاوه بر این دیدگاه ها عرصه ای از فرصت ها و غفلت هاست، فرصت ها از این باب که بسیاری از آنچه در کشاورزی کشور هست فرصت است برای نیل به خوداتکایی ولی ما به هر دلیل از آنها غافل می شویم و این غفلت تبدیل به تهدید می شود. یکی از این فرصت های مغفول، برنامه ریزی است که پایه و اساس سیاست گذاری اعم از تولید تا بازرگانی و عرضه محصول نهایی در بازارهای داخلی یا صادرات به عنوان یکی از عامل های تعیین کننده بازار در شرایط مازاد تولید است.

ایشان یادآور شد: قبلا هم گفته شده است که اگر در کشور آبخیزداری و آبخوان داری تعطیل نمی شد و با درک علمی و برنامه ریزی در سالیان متمادی گذشته گسترش می یافت قادر بودیم سیل که ماهیتا" می تواند یک تهدید باشد را با استفاده از روان آب ها برای کشت دوم ذرت یا برنج تبدیل به فرصت کنیم و ضریب ویرانی آن را کاهش دهیم، اما متاسفانه این کار نشد و برخی کشاورزان در بعضی استان ها مانند خوزستان که با ممنوعیت کشت برنج نیز مواجه بودند در یک حرکت خودجوش برنج کاشتند، نتیجه آن هم این شد که رسما اعلام کردند میزان واردات برنج کاهش یافت!

این یک غفلت بود. اگر برنامه ریزی داشتیم می توانستیم با یک ارزیابی علمی و مطالعه اولیه و تخمین میزان روان آب ها و تامین به موقع بذر ذرت، کشت بهاره ذرت را در استان هایی که دارای سطوح کافی و بقایای آب و روان آبها بودند انجام دهیم، کمااینکه با یک برآورد اولیه خوزستان می توانست بدون استفاده از منابع آب های موجود در این استان با اتکا به آب های ناشی از سیل حداقل 200 هزار تن ذرت دانه ای برداشت کند.

مهندس اسکندری می گوید: این غفلت ها جای دریغ دارد، به محض اینکه بگویی متهم می شوی به نابود کردن آب و خاک و آسیب زدن به منابع آب سفره های زیرزمینی که اینان به موضوع صرفه جویی در عرصه آب کشاورزی و حفظ آن برای نسل های آینده توجه نمی کنند.

مهندس اسکندری گفت: غفلت های بسیاری در کشاورزی کشور وجود دارد که توجه به آنان و ارائه برنامه اجرایی و عملی برای هر کدام موجب افزایش تولید و بهبود اقتصاد کشاورزی و وضع زندگی کشاورزان می شود و ارتباطی هم به استفاده بیش از حد از منابع آب ندارد ولی متاسفانه این غفلت ها و ندانم کاری ها به کشاورزی و کشاورزان آسیب زده و می زند و آنان که در کشاورزی مسئولیت داشته و بعضا دارند عدم مدیریت درست را با فرافکنی به مسائل دیگری ربط می دهند و این مسائل فراموش می شوند، اینگونه طبعا کشور آسیب می بیند و در مقابل، ساده ترین راه های تامین غذا برای مردم یعنی بحث واردات را به میان می آورند.

مهندس اسکندری گفت: طبق گفته مسئولان و رسانه ها و به نقل از آنان، امسال با مازاد تولید 360 هزار تن گوجه فرنگی مواجه شدیم. به واقع باید پرسید چرا این مازاد باعث شد که کشاورزان محصول خو د را به طرق مختلف امحا یا به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار دهند و در همان حال جمعیت شهرهای بزرگ گوجه را با قمیت های بالا در واحدهای صنفی خریداری کنند؟ آیا این اتفاق موجب نارضایتی کشاورزان و اعترض آنان نمی شود؟ نابود کردن منابع آب نیست؟

gandooom

مهندس اسکندری گفت: چرا الگوی کشت را به صورت یک قانون به مجلس نمی برند و حالا که این برنامه راهبردی جنبه قانونی به خود نگرفته چرا از ترویج غفلت می کنیم که کشاورزان زیان دیده سال زراعی گذشته با این تصور که اگر امسال گوجه بکارند مانند سال گذشته با قیمت خوبی می فروشند و زیانشان جبران می شود یا سودی را نصیب خود می کنند، بدون هیچ برنامه ای گوجه می کارند تا آنجا که باید دور ریخته شود یا به نازل ترین قیمت خریداری گردد؟ مهندس اسکندری می گوید: ترویج پیشکش، شما یک هشدار، اطلاعیه یا خبری که مثلا به کشاورزان اخطار دهد سطح زیر کشت صیفی جات از جمله گوجه در این یا آن استان چقدر است، قبل از وقوع این بحران نشان دهید! این هم غفلت است، عدم برنامه ریزی است، زیان و خسارت به منابع آب و اقتصاد کشاورزی است. از این گذشته، برای جلوگیری از زیان بیشتر کشاورزان، دولت باید منابع قابل توجهی برای خرید گوجه از کشاورزان اختصاص دهد، هر چند گوجه جزء اقلام خرید تضمینی نیست و محل تامین منابع آن ممکن است اشکال قانونی داشته باشد، باید پرسید چرا این اتفاقات زیان بخش مداوم و مستمر تکرار می­شود؟

مهندس اسکندری در فراز دیگری از بحث تحلیلی خود در چارچوب ایجاد فرصت ها گفت: کاشت برنج در سه استان شمالی گیلان، مازندران و گلستان باممنوعیت مواجه نیست. زمین کشاورزان بعد از برداشت شلتوک بلااستفاده باقی می ماند. گروه کشاورزی سازمان اقتصادی کوثر سال گذشته با بررسی و مطالعه، حدود 10 هزار هکتار از شالیزارها را برای کاشت کلزا به عنوان کشت دوم شناسایی و مقرر شد این موضوع با تامین بذر مناسب با اقلیم برای کشاورزان در این سطح دنبال شود. مهندس اسکندری اضافه می کند: برنامه ریزی کرده بود که در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت از نظر تجهیزات و ماشین آلات و در انتها کلزای تولیدی را از آنان خریداری کنیم. این پروژه به دلیل کمبود یا نبود بذر در سطح 700 هکتار با موفقیت اجرایی شد. اگر بذر لازم تامین شود امسال کار را در همان سطح 10 هزار هکتار دنبال می کنیم.

مدیر عامل سازمان اقتصادی کوثر می گوید: طبق آمار رسمی اعلام شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی، نیاز کشور به روغن 1.5 میلیون تن است که با توجه به مصرف سرانه 19 کیلوگرم، مقدار 1.2 میلیون تن روغن خام، 2.66 میلیون تن دانه روغنی و 1.4 میلیون تن کنجاله وارد می شود. این معادلۀ تولید و واردات وقتی نامتوازن می شود که ظرفیت روغنکشی موجود در کشور 6 میلیون تن و ظرفیت تصفیه روغن 3.9 میلیون تن است. این آمار و ارقام اگر مبنای تحلیل قرار گیرد باید گفت سمت کلی سیاست ها و برنامه ریزی باید افزایش تولید داخل و سمت گیری برای خوداتکایی باشد. مهندس اسکندری یادآور شد: البته این سمت گیری طبق آمار وارقام اعلام شده اتخاذ شده است ولی باید توام با ابتکار عمل و خلاقیت باشد و به 50 درصد تولید کلزا در استان ها اکتفا نگردد، بذر مورد نیاز به موقع تامین شود زیرا این موضوع اهمیت زیادی در تحقق آماج برنامه های اعلام شده دارد. اگر بذر در زمان مناسب در اختیار کشاورز قرار نگیرد به ناگزیر سراغ کشت محصول دیگر می رود.

kolza

ایشان یادآور شد: تحقیقات انجام شده در کشورهای مختلف دنیا نشان می دهد کلزا به عنوان کشت دوم در تناوب با گندم موجب می شود حداقل 15 تا 20 درصد راندمان تولید گندم افزایش یابد زیرا ریشه کلزا در عمق بیشتر خاک منابع مغذی خاک را در اختیار ریشه گندم می گذارد و موجب تقویت خاک می شود. این سیاست برای کلزا و گندم باید سراسری و ترویج شود.

مهندس اسکندری در پایان یادآوری کرد: مجموعه ای از فرصت ها و شاخص های علمی قابل اجرا وجود دارد که از آنان غفلت می شود، جزء اقتصاد مقاومتی هم به شمار می رود.

مهندس اسکندری در این گفتگو به سرفصل های مختلفی در عرصه کشاورزی فراتر از «نکار» یا «بیشتر بکار» اشاره کرد که جای تامل و تفکر دارد و در شمارگان آینده به عنوان نوع دیگری از دیدگاه مدیریت کلان کشاورزی به آنها خواهیم پرداخت.

SarmayehGozariKousar

Mahan00

Dizbad00

SharifAbad00

Eshragh00

Khorak-Dam-Pars00

Abzi-Exir00

SanayeKeshavarzi00

KHavarDasht00

Dena00

Panbeh-Khorasan00

SHimiDarouKousar00

Azmayeshgah-Kowsar00

33561927783576807403

  

تمامی حقوق مادی معنوی سایت محفوظ است .

طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت