سه شنبه, ۲۴ مهر ۱۳۹۷

راهبرد ممنوعیت کشت برنج؛ چالش ها و راهکارها

مصوبه هیات دولت مبنی بر ممنوعیت کشت برنج به جز دو استان شمالی در جهت منافع دراز مدت کشاورزان و کشاورزی و مصالح ملی در عرصه مقابله با کم آبی

شاهرخرمضاننژاد 

گفتار نخست


پس از ابلاغیه وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر ممنوعیت کشت برنج در تمامی استان های کشور به جز استان های گیلان و مازندران ، همان طوری که پیش بینی می شد واکنش ها و اعتراضاتی از سوی کشاورزان و در پی آن بعضی از نمایندگان رای محور مجلس که حفظ پایگاه اجتماعی خود در حوزه انتخابیه را بر خیلی موضوعات دیگر کشور ترجیح می دهند صورت گرفت.

این ابلاغیه پس ار بحث و گفتگو و مناظره و چالش های گفتاری و نظری میان کارشناسان و صاحب نظران موافق و مخالف، نهایتا براساس مصوبه هیات دولت به تمامی استان های کشور برای اجرا اعلام شد. بسیاری از کشاورزان با محاسبه سود و زیان خود در کشت برنج و محصولات جایگزین ترجیح دادند که برنج بکارند.

برای اطلاع از چند و چون این تصمیم وزارت جهاد کشاورزی، گفتگوی اختصاصی با دکتر شاهرخ رمضان نژاد صاحب نظر که غالبا موضوعات بدیعی را طرح و به بحث می گذارد انجام داده ایم که حاوی نکات نظری قابل توجهی است.

از رمضان نژاد سوال می کنم: نظرتان در مورد ممنوعیت کشت برنج به جز در استان گیلان و مازندران چیست؟ 

می گوید: این مصوبه هیات دولت است که پس از بحث ها و گفتگوهای فراوان کارشناسی و در شرایط تنگناهای شدید آبی اتخاذ شده است.

ایشان یادآور شد: برنج یکی از محصولات پرآب بر است و نیاز شدید به آب دارد در شرایطی که کشور با خشکسالی و کمبود شدید آب مواجه است کشت برنج می بایست محدود شود، این یک تصمیم بزرگ و در جهت منافع ملی است.

رمضان نژاد می گوید: آب علاوه بر قیمت تمام شده هر مترمکعب آن دارای یک ارزش ذاتی در عرصه حفظ تمدن سرزمینی است، ما به دلیل مصرف بیش از حد از منابع آب سفره های زیرزمینی، با خشک شدن تالاب ها، برکه ها، قنوات و خشک یا کم آب شدن چاه ها و همچنین بحران های متعدد اقتصادی و زیست محیطی مواجه هستیم و لذا می بایست به اشکال مختلف در حفظ منافع آب کشور تلاش کنیم . این ممنوعیت یکی از تصمیماتی است که در مقابل کم آبی اتخاذ شده و در نهایت به نفع کشاورزان کشور است. اگر ما پس انداز آبی خود را هزینه کنیم و آبی باقی نماند، اولین زیان دهندگان، کشاورزان و فرزندان آنان خواهند بود.

از دکتر رمضان نژاد سوال می کنم: واکنش ها و اعتراضاتی از سوی کشاورزان و بعضی از نمایندگان مجلس در مقابل این تصمیم اتخاذ شده ، به نظر شما چه باید کرد؟

وی می گوید: کشاورزان که از نظر معیشت و تامین هزینه های زندگی خود در عسرت به سر می برند و تولید محصول برنج را نیز مقرون به صرفه تر از سایر محصولات می بینند حق دارند واکنش نشان داده و اعتراض کنند، اما اگر مداقه کنند این تصمیم وزارت جهاد کشاورزی در جهت منافع درازمدت آنهاست، لذا کشاورزان باید مدارا کنند و با کمک سازمان های جهاد استان از کشت محصولات جایگزین استفاده کنند. وزارت جهاد کشاورزی سعی کرده است با ترویج محصولات جایگزین و بهزراعی، کشاورزان را تشویق و ترغیب کند که برنج و سایر محصولات پرآب بر را نکارند.

خلاقیت در خشکه کاری برنج

دکتر رمضان نژاد می گوید: وزارت جهاد کشاورزی موضوع را یک سویه ندیده است و به هنگام ابلاغ مصوبه هیات دولت موضوع جایگزین « کینوآ» محصولی کم آب بر با تولید مناسب را ترویج کرده است که کشاورزانی که کاشته اند از درآمد آن، نه البته به اندازه برنج ولی راضی بوده اند.

خلاقیت دیگری که به کاررفته است خشکه کاری برنج توسط کشاورزانی مبتکر و با شهامت بوده است. ایشان با اشاره به گزارش تصویری و مستندی که در اختیار خبرنگار ما قرار داد گفت: خشکه کاری برنج روشی است که به جای کشت غرقابی پیشنهاد داده می شود و تجربه نشان داده است این روش جواب می دهد .

این روش می تواند میزان مصرف آب را حداقل 13 هزار متر مکعب در هکتار کاهش دهد. مثلا یک نمونه از خشکه کاری آشکار ساخت مزرعه ای که برای یک هکتار 18 هزار مترمکعب آب مصرف کرده است این رقم را به 5 هزار مترمکعب کاهش داده و محصول پرباری هم داشته است.

دکتر رمضان نژاد گفت: ترویج و گسترش این روش و استقبال کشاورزان از آن موجب می شود که کاشت برنج از لیست محصولات کم آب بر خارج و احتمال کاشت آن در بسیاری از استان های ممنوعه امکان پذیر باشد.

رمضان نژاد گفت: براساس یک مطالعه کشاورزانی بوده اند که آب چاه های آنها بسیار کم شده است و به خشکه کاری برنج روی آورده اند و سطح زیرکشت برنج غرقابی خود را از 5 هکتار با مقدار کمتری آب به 15 هکتار خشکه کاری افزایش داده اند و محصول خوبی هم گرفته اند.

امنیت غذایی و ممنوعیت کشت برنج غرقابی

دکتر شاهرخ رمضان نژاد در مورد امنیت غذایی، ممنوعیت کشت برنج و منافع ملی گفت: بعضی از شاخص های کشاورزی برآمدی ملی دارند و مرتبط به تمدن سرزمینی هستند که حق همگان است و تمامی دولت ها وقتی لامحاله و ناگریز در عرصه اجرای راهبردها با تنگناهایی مواجه می شوند الزاما منافع ملی کشور را بر منافع کوتاه مدت کشاورزان ترجیح می دهند؛ دوراندیشی نیز چنین حکم می کند .

ایشان افزود: ممکن است کشاورزان یک منطقه یا نمایندگان آنان فقط شرایط و دشواری های منطقه ای که در آن زندگی می کنند را ببینند ولی دولت ها منافع تمام مردم و ساکنان کشور را در اتخاذ تصمیمات لحاظ می دارند. لذا اعلام بعضی ممنوعیت ها همانند کشت برنج غیر از دو استان شمالی از آن دسته تصمیماتی است که «همه جانبه نگری» نامیده می شود.

این قاعده و اصول حکمرانی است، شاید می بایست اتخاذ این تصمیم و ابلاغ آن توام با فرهنگ سازی بیشتر و اطلاع رسانی گسترده تر در سطح ملی و توسط نمایندگانی که نگرش ملی دارند انجام می شد ولی تصمیمی مقتضی و دوراندیشانه است که نتایج مثبت آن در آینده آشکار می شود.

امنیت غذایی و تولید برنج در داخل کشور

دکتر رمضان نژاد می گوید: بدون تردید امنیت غذایی یک راهبرد مهم و تعیین کننده است که یک وجه بارز آن دستیابی آسان به غذای سالم و البته با قیمت مناسب برای تمامی آحاد کشور است. اگر تمامی انبارهای موجود کشور مملو از برنج تولید داخل باشد ولی بخش عمده ای از دهک های مختلف اجتماعی نتوانند آن را بخرند یعنی نمی توانیم به صراحت از تامین امنیت غذایی در مورد این محصول پرمصرف سخن بگوییم.

از سوی دیگر در داخل کشور حدود 2 میلیون و 200 هزار تن برنج تولید می شود که برای تامین نیاز آحاد مردم الزاما باید حدود 800 هزار تا یک میلیون تن برنج وارداتی داشته باشیم. البته با در نظر گرفتن این موضوع که قیمت برنج تولید داخل تحت تاثیر واردات نامتناسب با کاهش شدید مواجه نشود.

از سوی دیگر و در چارچوب امنیت غذایی، برنج از جمله محصولاتی است که در کشورهای شرقی که مناسبات سازنده ای با کشور ما دارند به طور عمده تولید می شود.

رمضان نژاد گفت: تولید جهانی برنج 740 میلیون و 970 هزار تن است که چین با تولید بیش از 209 میلیون تن ، 28.27 درصد کل تولید جهانی را دارد و در جایگاه اول می باشد، پس از آن هند با حدود 158 میلیون تن، اندونزی 77 میلیون تن، بنگلادش بیش از 52 میلیون تن، ویتنام حدود 43 میلیون و 500 هزار تن و ویتنام و تایلند در مقام های بعدی تولید برنج قرار دارند. به جز چین بقیه این کشورها با مازاد تولید مواجه و در جستجوی دستیابی به بازار ایران بوده و هستند.

لذا برخلاف گندم، برنج زیر نفوذ کشورهای مقابله جو با کشورمان نیست و به عبارتی برای واردات آن با چالش جدی مواجه نیستیم گرچه تلاش های بسیاری در وزارت خانه صورت می گیرد که با بهزراعی و خشکه کاری، برنج را به مرز خود اتکایی برسانیم.

دکتر رمضان نژاد می گوید: در حوزه امنیت غذایی به عنوان یک راهبرد همیشگی باید همه جانبه نگری داشته باشیم. کمبود آب و تنگناهای آن نیز می تواند امنیت غذایی را در مخاطره قرار دهد، لذا در این عرصه باید واقع بینانه به ظرفیت های عینا موجود تولید تجاری در صحنه عمومی جهان توجه کنیم تا آسیب جدی و زیرساختی به کشاورزی مملکت و کشاورزان وارد نشود.

تمامی حقوق مادی معنوی سایت محفوظ است .

طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت