سه شنبه, ۲۰ آذر ۱۳۹۷

توسعه سامانه های نوین آبیاری؛

راهبردها و الزامات

Zare01

آنچه که در پی از نظر شما می گذرد، گفتگوی اختصاصی خبرنگار پایگاه اخبار سبز ایران با مهندس زارع مشاور وزیر و مجری طرح سامانه های نوین آبیاری است که سرفصل های جدیدی در عرصه گسترش و توسعه سامانه های نوین آبیاری را مطرح می سازد.

ایشان شخصیتی آبدیده و کارآزموده با بیش از 30 سال تجربه عملی و شناخت از تمامی اقلیم های کشور درحوزه کشاورزی و شیوه های مناسب آبیاری است. کوشنده ای خستگی ناپذیر که طی سال های اخیر حداقل هفته ای یک بار به اقصی نقاط کشور برای نظارت و بازدید از پیشرفت پروژه ها و مهم تر از آن شیوه های ابتکاری و خلاقیت های کشاورزان در اجرای نمونه های ترکیبی از تجارب بومی و شیوه های مدرن سامانه های آبیاری سفر میکند. وی تاکید دارد؛ این اجراها می بایست به عنوان الگوهای متمایز و قابل تاسی در سایر نقاط کشور ثبت و ضبط و به سایر کشاورزان آموزش داده شوند.

مهندس زارع در عرصه افزایش بهره وری، کاهش میزان مصرف انرژی های فسیلی، الگوی کشت در قالب شیوه های آبیاری نوین و حفظ منابع آب و محیط زیست دیدگاه های بدیع و خلاقی دارد که می توان درتدوین برنامه های کلان کشاورزی به این دیدگاه ها اتکا کرد.

ایشان در گفتگوی خود با اشاره به بحث عدم اجرای طرح نکاشت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه می گوید: کافیست میزان حجمی آب تحویلی به کشاورزان از منابع سطحی و آب های زیرزمینی را تعیین و در اختیار کشاورزان قرار داد، خواهید دید کشاورزان، هوشمندانه و بر اساس تجربه با محاسبه های دقیق نوع کاشت، میزان آب بری و نوع هر محصول در چارچوب موجودی آبی که در اختیار آنان قرار گرفته است خود به خود الگوی کشت بهینه را رعایت می کنند.

در این گفتگوی اختصاصی، مشاور وزیر به حمایت همه جانبه از «نمایشگاه تکنولوژی های زیرساخت کشاورزی» که از 2 تا 5 اسفند ماه در محل نمایشگاه های بین المللی تهران برگزار می شود تاکید کرد. این نمایشگاه پیش از این موسوم به نمایشگاه آبیاری کرج بود.

توجه شما را به این مصاحبه که حاوی مفاهیم قابل اتکا در شرایط کمبود منابع آب و یا خشکسالی است جلب می کنیم:

کمبود آب و چگونگی مصرف آن، دغدغه تمامی مسئولان نظام

مهندس زارع مشاور وزیر و مجری طرح توسعه سامانه های نوین آبیاری در گفتگو با خبرنگار اخبار سبز ایران می گوید: حفظ ذخایر و منابع آب، محیط زیست و نهایتا تامین غذا و امنیت آن برای تمامی کشورها در هر کجای جهان حائز اهمیت زیاد و از مباحث اصلی و ضروری در عرصه حکمرانی و دولت هاست.

در کشوری همچون کشور ما که سرزمینی نیمه خشک داریم و با کمبود منابع آب های زیرزمینی و سطحی و همچنین خشکسالی های دوره ای مواجه هستیم، چگونگی مصرف آب و صرفه جویی در آن مورد توجه و دغدغه تمامی مسئولان نظام است که در این راستا علاوه بر تولیدی پایدار ، ذخایر و منابع آب و خاک برای نسل های آینده ایران حفظ شود.

Zare03

مهندس زارع خاطر نشان می سازد: به همین دلیل توسعه گلخانه ها و کشت متراکم، جابجایی فصل کشت از منظر زمانی، تغییر الگوی کشت در اقلیم های متفاوت، افزایش بهره وری در واحد سطح و استفاده از آخرین یافته های علمی، از جمله سیاست های اجرایی وزارت جهاد کشاورزی برای کاهش مصرف آب و حفظ ذخایر و منابع زیرزمینی و نهایتا حفظ محیط زیست و ایجاد امنیت غذایی پایدار و متکی بر تولید داخل است، کما اینکه طرح توسعه سامانه های نوین آبیاری در اولین جلسات ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی به عنوان یکی از پروژه های اولویت دار تصویب شده است تا سالیانه متناسب با اعتباراتی که توسط مجلس محترم و منابع دیگر تخصیص داده می شود حداقل 250 هزار هکتار از اراضی آبی کشور به سامانه های نوین آبیاری تجهیز گردد.

مهندس زارع می گوید: اثر بخشی این تصمیم برای همگان روشن و آشکار است زیرا استفاده از این روش، علاوه بر افزایش راندمان مصرف آب در داخل مزرعه تا 44 درصد، حداقل موجب کاهش 30 درصدی مصرف نهاده هایی چون کود و سموم شیمیایی می شود.

ایشان یادآور شد: طرح توسعه سامانه های نوین آبیاری در مناطقی مانند فلات مرکزی که از منابع آب های زیرزمینی استفاده می کنند، حداقل 25 درصد کاهش مصرف انرژی را در پی دارد.

هشتمین اجلاس جهانی آب در برزیل و شاخص های آن

مهندس زارع به برگزاری هشتمین اجلاس جهانی آب در برزیل اشاره کرد و گفت: یکی از محورهای اصلی مورد بحث سخنرانان از سراسر دنیا پرداختن به «مثلث آب، انرژی و غذا» در بستر محیط زیست پایدار بود. در ایران ما نیز لازم است ضمن توجه به کاهش مصرف آب، تولید غذا و توسعه پایدار،برای کاهش مصرف انرژی های فسیلی در چاه هایی که استخراج آب از آنها با کمک انرژی صورت می گیرد برنامه داشت.

مهندس زارع یادآور شد: خوشبختانه در کشور ما نیز، هم مسئولان و هم رسانه ها خوب کار کرده اند و شاهد هستیم مفاهیم اصلی این بحث روز به روزدر میان جامعه مخاطب گسترش یافته و کشاورزان از طرح ها استقبال عمده داشته اند و  با دستگاههای ذیربط به خوبی همکاری می کنند.

Zare04

اجرای 18 هزار و 215 پروژه در سطح 302 هزار هکتار در جهت تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی

مهندس زارع یادآور شد: در سال گذشته و در جهت تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی در این زمینه،18215 پروژه سامانه های نوین آبیاری در سطح 302 هزار هکتار در نقاط مختلف کشور اجرا شده که 180 هزار هکتار آن به کشاورزان تحویل شده است و 122 هزار هکتار دیگر با پیشرفت بالای 50 درصد تکمیل، سپس تحویل داده خواهد شد.

وی اضافه کرد: در همین چارچوب، 177 هزار هکتار از اراضی آبی کشور برای سال 1397 در برنامه اجرا قرار گرفته که تاکنون 47 هزار هکتار آن اجرا و در اختیار کشاورزان قرار داده شده و 130 هزار هکتار با پیشرفت فیزیکی 70 درصد در حال اجراست.

صرفه جویی سالیانه 8 میلیارد متر مکعب در آب

مهندس زارع به خبرنگار ما می گوید: از ابتدای انقلاب تاکنون، یک میلیون و 830 هزار هکتار طرح سامانه های نوین آبیاری اجرا شده است که به طور متوسط سالیانه 8 میلیارد متر مکعب صرفه جویی در آب و در عین حال، سالیانه به طور متوسط 6 درصد افزایش بهره وری آبیاری در کشوری که تولیدات کشاورزی آب محور دارد، داشته ایم.

اجرای صد در صد طرح های آبیاری توسط بخش خصوصی

مهندس زارع به نکته ای مهم و قابل توجه اشاره می کند و می گوید: اجرای طرح های آبیاری به واقع بهره بردار محور هستند که از صفر تا صد آن تحت نظارت عالیه وزارت جهاد کشاورزی توسط بخش خصوصی طراحی، اجرا و به کشاورزان تحویل داده می شود.

ایشان یادآور شد: در حال حاضر ما 1600 پیمانکار، 400 مشاور و حدود 400 تولید کننده داخلی داریم که به واسطه این پتانسیل، طراحی و ساخت تجهیزات در داخل صورت می گیرد و نیاز ما به خارج حدود 5 درصد است و برنامه ریزی کرده ایم که این 5 درصد نیز توسط شرکت های دانش بنیان در داخل تولید شود.

به علاوه، توانایی سازندگان ما تا آنجاست که صادر کننده خدمات فنی در عرصه سامانه های نوین آبیاری نیز هستیم.

200 عرصۀ اطلاعات پروژه در اختیار همگان

مهندس زارع یادآور شد: کلیه اطلاعات هر پروژه در 200 فیلد شامل تمامی موضوعات و دستورالعمل هابه صورت شفاف و به روز برای دست اندرکاران مرتبط و بهره برداران قابل دسترسی است.

مهندس زارع می گوید: پروژه و طرح های آبیاری از جمله طرح های زود بازده می باشند زیرا پس از تقاضا و مراحل اولیه در کمتر از یک سال تحویل و مورد استفاده کشاورزان قرار می گیرند.

آبیاری تیپ در گندم، مزیتی قابل اتکا برای خودکفایی

مهندس زارع با تشریح دستاوردهای اجرای شیوه های جدید آبیاری و گسترش آن، به آبیاری تیپ (نواری)، در تولید گندم اشاره می کند و می گوید: در تولید گندم به شیوه آبیاری سنتی از هر متر مکعب آب حدود 500 تا 600 گرم محصول به دست می آید، در حالی که در آبیاری تیپ با همان میزان مصرف آب، 2 کیلوگرم یعنی حدود400 درصد افزایش تولید گندم داریم و این ضریبی قابل اتکاست.

با اتکا به دانش روز و آموزش و ترویج کشاورزان، جای نگرانی برای امنیت غذایی وجود ندارد

مهندس زارع مشاور وزیر می گوید: به رغم تمامی محدودیت های موجود،با اتکا به دانش روز و آموزش کشاورزان ، همچنین ترویج روش های نوین کشاورزی نظیر به کارگیری بذور مرغوب، کاشت در زمان مناسب، بهره گیری از روش های نوین آبیاری متناسب با اقلیم های متفاوت و در نهایت میزان برداشت بالا همراه ریزش کم، افزایش تولید برای ایجاد امنیت غذایی وجود دارد و جای نگرانی نیست.

یک روش خلاقانه آبیاری، بدون استفاده از انرژی

مهندس زارع در ادامه بحث خود به یکی از بازدیدهایش در شهرستان انار کرمان اشاره می کند و می گوید: کشاورزی در این شهرستان توانسته بود با خلاقیت خود و اجرای آبیاری زیرسطحی کم فشاربه روش ثقلی، در شرایط شوری بالای 11 هزار  آب و بدون استفاده از انرژی، با 40 درصد کاهش مصرف آب عملکرد 600 کیلو پسته  خشک در هکتار را به 2 تن افزایش دهد.

ترویج این روش در نقاط دیگر این شهرستان در سطحی حدود 2300 هکتار گسترش یافت و گفته می شود به واسطه آن حتی 4 تن پسته خشک در هکتار نیز برداشت شده است.

مهندس زارع از این روش به عنوان روشی ترکیبی بومی اقلیمی و قابل ترویج یاد کرد و تاکید کرد: با همین خلاقیت ها کشاورزان می توانند به یک فعالیت تولیدی مقرون به صرفه اقتصادی با کمترین میزان مصرف آب دست یابند. وزارتخانه نیز در تلاش است با کمک علوم جدید و بهره گیری از این تجارب خلاقانه سطح رفاه و زندگی کشاورزان را ارتقا دهد.

تقویت شرکت های دانش بنیان در عرصه سامانه های نوین آبیاری

وی یادآور شد: تجارب حاصل از روش های خلاقانه آبیاری آشکار می سازد که در یک استان با شرایط اقلیمی و آب وخاک یکسان، یک کشاورز نسبت به کشاورز دیگر در یک محصول مشخص چند برابر برداشت دارد، لذا ما برنامه ای برای جمع بندی این تجارب و مطابقت آنها با علوم جدید در دستور کار داریم که با اتکا به نیروهای جوان تحصیل کرده و در قالب شرکت های دانش بنیان، این تجارب را به صورت خلاقیت های علمی در عرصه آبیاری ارائه خواهیم کرد که البته برای این شرکت ها بودجه و اعتبارات از سازمان برنامه و بودجه دریافت خواهیم کرد.

همکاری دو وزارتخانه برای گسترش هوشمند سازی در عرصه آبیاری

مهندس زارع گفت: در چند سال گذشته موضوع گسترش سامانه های آبیاری هوشمند در برنامه کار توسعه شبکه های آبیاری وجود داشت و با کمک این شیوه در بسیاری از مزارع کشور توانستیم باابزار دقیق و سنسورهای حساس به رطوبت، علاوه بر کاهش چشمگیر میزان مصرف آب، راندمان تولید را افزایش دهیم.

ایشان یادآور شد: این روش مورد حمایت ماست و با همکاری اخیر وزارت جهاد کشاورزی در قالب یک تفاهم نامه با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، عرصه های خوب و جدیدی برای توسعه آبیاری هوشمند نیز فراهم خواهد شد.

مهندس زارع یادآور شد: در کنار روش هایی همچون روش آبیاری مورد اشاره در شهرستان انار کرمان، برنامه ای نیز برای بهره گیری از انرژی های خورشیدی در جهت کاهش میزان استفاده از انرژی های فسیلی در برنامه توسعه روش های آبیاری نوین در نظر گرفته ایم.

افزایش اعتبارات، ضرورت توسعه روش های نوین آبیاری

مشاور وزیر و مجری طرح توسعه سامانه های نوین آبیاری در پاسخ سوال خبرنگار ما که به اعتبارات تخصیصی برای اجرای 250 هزار هکتار طبق برنامه اشاره می کند، می گوید:به رغم توجهات ویژه مجموعه نظام به موضوع توسعه روش های نوین آبیاری و بودجه مصوب حدود 1500 میلیارد تومان از محل قانون بودجه سنواتی و صندوق توسعه ملی باید گفت؛ برای تحقق اهداف برنامه در سطح 250 هزار هکتار این بودجه کافی نیست، زیرا بودجه باید بر اساس محاسبه تورم واقعی با تخصیص کامل و مبادله به موقع موافقتنامه ها از سوی سازمان برنامه و بودجه اختصاص یابد.

تحویل حجمی آب مطمئن و متعادل در دشت ها

مهندس زارع می گوید: پیش نیاز اجرا و تحقق اهداف برنامه 250 هزار هکتاری، آب مطمئن و تعادل بخشی در خروج و ورود آب دشت هاست.

وی افزود: به زبان ساده باید گفت تا آبی مطمئن که تامین آن بر عهده وزارت نیروست،وجود نداشته باشدآنچه تحت عنوان پروژه آبیاری انجام می شود هدررفت سرمایه است زیرابدون آب مطمئن، انجام پروژه امکان پذیر نیست.

مهندس زارع می گوید: به عنوان یک کارشناس که سال ها در عرصه سامانه های نوین آبیاری فعالیت کرده ام و به حفظ منابع پایه آب و خاک و ذخایر زیرزمینی باور عمیق دارم، خاضعانه تقاضا می کنم موضوع تحویل حجمی آب و صدور پروانه بهره برداری برای کشاورزان ملاک باشد و در کنار آن کاهش میزان انرژی های فسیلی به جدیت تمام در دستور کار قرار گیرد.

مهندس زارع می گوید: تحویل آب به صورت حجمی می تواند بدون هیچ برخورد و ممانعتی برای کشاورزان که نکارند یا سطح کشت را کاهش دهند، خود به خود الگوی کشت را ساماندهی کند زیرا تحویل حجمی آب به مثابه یک کارت بانکی با موجودی مشخص است که کشاورزان طبق آن و به ناگزیر نوع کشت خود را بر اساس میزان آب بری و موجودی آبی که در اختیارش قرار میگیرد تنظیم کنند.

تحویل حجمی آب، تقاضایی بر اساس قانون

مشاور وزیر می گوید: تحویل حجمی آب بر اساس بند «ط» تبصره 19 قانون برنامه دوم، ماده 106 و 107 برنامه سوم، ماده 17 و 18 برنامه چهارم و ماده 41 برنامه پنجم، وزارت نیرو را ملزم به تحویل حجمی آب های زیرزمینی و سطحی می کند. رعایت این مفاد قانونی موجب پایداری در توسعه کشاورزی و کاهش چالش های بزرگ مملکت در عرصه آب خواهد شد.

ایجاد تشکل های مردمی و افزایش مشارکت

مهندس زارع می گوید: وزارت جهاد کشاورزی مکلف به ایجاد تشکل های مردمی برای تحویل آب حجمی به آنان در جهت افزایش مشارکت بهره برداران است.

شورای عالی آب و هماهنگی میان نهادهای مختلف برای تعادل بخشی

مهندس زارع به ترکیب وزارتخانه ها و نهادهای ناظر از جمله یک نماینده از مجلس، ریاست سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان برنامه و بودجه در شورای عالی آب برای تامین، انتقال، مصرف، تعادل بخشی و توسعه روش های نوین آبیاری اشاره می کند و با تشریح موضوع آب به دو بال یک پرنده در این عرصه می گوید هماهنگی میان وظایف بخش کشاورزی با امر تعادل بخشی توسط وزارت نیرو باید توامان صورت گیرد.

توجهات ویژه مقام رهبری به موضوع آب

مهندس زارع می گوید: در کنار بودجه های سنواتی، مقام معظم رهبری توجه ویژه به موضوع آب و محیط زیست کشور دارند، کمااینکه در سال 1394 که بالغ بر 700 میلیارد بدهی به کشاورزان و پیمانکاران داشتیم با اذن معظم له از منابع صندوق توسعه ملی 500 میلیون دلار اعتبار برای پرداخت این بدهی ها تخصیص یافت. این موضوع موجب جلب اعتماد بیشتر بهره برداران به دولت و نظام گردید.

ایشان یادآور شد: در سال 96 برای جبران کسری ها 300 میلیون دلار با صد در صد تخصیص و در سال جاری هم 250 میلیون دلار تاکنون برای حمایت از توسعه سامانه های نوین آبیاری اختصاص داده شده و این نشانه توجه ویژه به موضوع مصرف بهینه آب در عرصه کشاورزی است.

حمایت همه جانبه از «نمایشگاه تکنولوژی های زیرساخت کشاورزی» با گرایش سامانه های نوین آبیاری

مهندس زارع در پایان گفتگوی اختصاصی خود با خبرنگار اخبار سبز ایران ( پاسا)، با توجه به برگزاری «نمایشگاه تکنولوژی های زیرساخت کشاورزی» که طی 9 دوره در استان البرز شهرستان کرج و موسوم به نمایشگاه آبیاری کرج برگزار می شد گفت: از این نمایشگاه به صورت همه جانبه حمایت می کنیم زیرا برگزاری گسترده آن موجب می شود توانایی های طراحی، ساخت و تولید لوله و اتصالات آبیاری و تجهیزات و سیستم ها به صورتی متمرکز بیشتر آشکار شود. وی یادآور شد: خط قرمز ما در این نمایشگاه شرکت های سازنده ای هستند که برای کالاها وساخته های خود مجوز نگرفته اند.

وارد کنندگان و توزیع کنندگان مجاز می توانند در نمایشگاه شرکت کنند

مشاور وزیر و مجری طرح سامانه های نوین آبیاری در مورد حضور شرکت های بازرگانی اعم از وارد کنندگان یا توزیع کنندگان تجهیزات آبیاری گفت: تعداد 25 شرکت در این عرصه فعال هستند که جایگاه آنان در دستورالعمل دفتر توسعه سامانه های نوین آبیاری تعریف شده و در قالب تامین کنندگان دارای مجوز می توانند در این نمایشگاه حضور داشته باشند و حتی می توانند تا فرصت هست جهت اخذ مجوز به دفتر توسعه سامانه های نوین آبیاری مراجعه و مجوزهای لازم را اخذ کنند.

نوآوری و شرکت های دانش بنیان

مهندس زارع به موضوع نوآوری در عرصه سامانه های نوین آبیاری اشاره کرد و گفت: از آنجا که پدیده های نوآورانه هنوز به تولید انبوه تجاری نرسیده اند و طبعا" مجوزی هم برای آنان صادر نشده است. صاحبان ایده های نو می توانند کارهای در دست تهیه خود را برای جلب توجه سرمایه گذاران و سازندگان در قالب طرح های نوآورانه شرکت های دانش بنیان در این نمایشگاه به نمایش بگذارند، زیرا ما از شرکت های دانش بنیان با طرح های مبتکرانه در عرصه سامانه های آبیاری حمایت جدی خواهیم کرد و حتی مذاکراتی باسازمان برنامه و بودجه جهت حمایت های اعتباری از آنان انجام خواهیم داد.

ایشان در پایان تاکید کرد: این نمایشگاه با سوابقی که داشته است جایگاهی است برای ارائه توانمندی های معاونت آب و خاک و پیشرفت هایی که در زمینه توسعه روش های نوین آبیاری انجام گرفته است.

تمامی حقوق مادی معنوی سایت محفوظ است .

طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت