سه شنبه, ۲۶ شهریور ۱۳۹۸

کسب و کارِ « صدور ارز ارزان قیمت »

 

 

سرمقاله ای در خور تامل درباره بازار نابسامان ارز کشور 

به قلم خانم فرانک مسعودی

 

Masouudi 

 
به گمانم سال 1369 بود. آن موقع سخت درگیر فراگیری زبان فرانسه، تحصیل در رشته حقوق، خانه داری و بچه داری بودم، یک پسر داشتم، دیگری هم در راه بود.
از کشاورزی تقریبا هیچ چیز نمی دانستم. از شما چه پنهان، علاقه ای هم به اخبار و موضوعات آن نداشتم، گرچه به طبیعت، تولید، مزارع سرسبز و آب فراوان شدیدا علاقه مند بودم و آنها را نشانه برکت و هستی می دانستم. با این وجود، ضرروتا در قالب همراهی، بعضی مواقع اخباری از انگلیسی یا فرانسه برای همسرم که آن زمان در مجله برزگر کار می کرد ترجمه می کردم. البته به دشواری، چون بعضی از اصطلاحاتش را اصلا متوجه نمی شدم و نمی توانستم معادل دقیق آنها را به کار گیرم؛ کلماتی همچون آبخوری، دانخوری، مرغ مادر، کنجاله سویا، کنسانتره و ...
خاطرات شیرین و خنده داری از معادل یابی کلمات کشاوری و دامپروری در ذهنم به جای مانده است.
 در آن زمان «مجله برزگر» با زمینه کشاورزی و دامپروری به صورت هفته نامه و در 4 ورق روزنامه ای سیاه و سفید، با حروف چینی گارسه ای و بعدا لاینوترون، مملو از افتادگی حروف به سبک قدیمی چاپ می شد.
از میان شمارگانی که همسرم به منزل می آورد، تیتر یک سرمقاله که به قلم وی بود توجهم را جلب کرد. به علت اشتغالات فراوان همان موقع نتوانستم سرمقاله را بخوانم ولی مدام تیتر این مقاله در ذهنم مرور می شد: «تبدیل تراکتور به پفک نمکی»، آن هم با سرتیتر طنز هفته، یعنی چه؟ این دیگر چه صنعتی است؟
با خودم گفتم: باید این مقاله کوتاه را بخوانم، خواندم، حکایت ساخت و تولید تراکتور در تبریز بود که چون تولیدش در آن سال ها، علیرغم پایان جنگ تحمیلی، بسیار کم بود با نامه و سفارش از این یا آن مقام و نوبت های یک تا دو ساله به کسانی که برگ سهمیه داشتند فروخته و تحویل می شد.
تراکتورهای آن زمان مدل «رومانی» بسیار قدیمی و یا «مسی فرگوسن» انگلستان بود که تمام و کمال از جزء تا کل با دریافت سهمیه ارزی دلار موسوم به «7 تومانی» تولید و عرضه می شد. در متن آن نوشته کوتاه، قیمت تراکتورها نیامده بود ولی گویا «مسی فرگوسن» 120 هزار تومان بود.
اما محتوا و مضمون این طنز چه بود؟
موضوع از این قرار بود: تراکتوری که با ارز ارزان قیمت، تولید و طبق سهمیه فروخته می شد یک قیمت آزاد چندین برابری داشت. به همین خاطر و بر اساس این نوشته در مسیر جاده «سردرود» که به کارخانه تراکتور سازی ایران (تبریز) ختم می شد، چندین کارگاه پیاده کردن قطعات تراکتور از لاستیک تا گیربکس درست شده بود که تراکتور به اصطلاح فابریک را بعد از خرید به این کارگاه ها می آوردند، تمامی قطعات آن را جدا می کردند و هر یک را به قیمت بالا می فروختند.
 حتی بعضی از قطعات اصلی، بیش از قیمت کارخانه ای خودِ تراکتور مشتری داشت؛ مثلا چرخ های عقب آن به قیمتی نزدیک به تراکتور فروخته می شد.
البته در متن آن نوشته کوتاه، این بخش کوچکی از ماجرا بود زیرا واسطه های خرید آزاد این تراکتورها آن هم به صورت نقدی برای روانه کردن آنها به جاده سازی یا معادن مختلف جلوی کارخانه صف کشیده بودند؛ به عبارتی، تراکتورهایی که برای کشاورزی مملکت ارز سهمیه ای می گرفتند غالبا وارد مزارع نمی شدند.
 در ادامه این نوشته آمده بود: «دردناک تر آنکه تعدادی از تراکتورها به صورت قاچاق از مرز، خارج و در ارزروم ترکیه به چندین برابر قیمت فروخته می شوند و قاچاقچیان برای اینکه سود بیشتری ببرند با پول تراکتور فروخته شده، پفک نمکی، پاستیل، آدامس، سیگار خارجی و کالاهای مصرفی از این دست را وارد کشور می کنند.» آن زمان پفک نمکی، پاستیل و حتی آدامس به اندازه کافی در کشور تولید نمی شد به همین خاطر در فروشگاه های شهرهای بزرگ مخصوصا بالای شهر تهران مشتریانی برای خرید آنها صف می کشیدند!
 این حکایت غم انگیز عبرت آموز را از این جهت آوردم که بگویم «هنوز در روی همان پاشنه می چرخد»، هر چند شکل و ظاهر قضیه عوض شده است.
 به یاد داریم از زمان ارز 1226 تومانی موسوم به «ترجیحی» دولت دهم تا ارز «مبادله ای» 3800 تومانی یا رسمی 4200 تومانی اخیر دولت دوازدهم، عده ای با دستیابی به این ارزهای ارزان قیمت کالاهایی تولید و به بهانه ارزآوری برای مملکت صادر می کنند اما سرنوشت بازگشت بخش عمده ای از این ارز صادراتی به داخل کشور نامعلوم و مبهم است.
 اعلام لیست ممنوعیت صدور 18 قلم کالای کشاورزی توسط وزیر جهاد کشاورزی طی ماه گذشته و اخیرا روغن خوراکی توسط وزیر صنعت، معدن و تجارت به همین دلیل است.
از سوی دیگر، آمار ارائه شده توسط بانک مرکزی، کمیسیون اقتصادی مجلس و دیگر نهادها در مورد بازگشت این ارزهای صادراتی حکایت از رقم های بسیار ناچیزی دارد که گفته می شود قرار است در چارچوب بازار ثانویه ارز با نرخ آزاد متعادل برای خرید مواد اولیه یا مواردی دیگر به تولید کنندگان عرضه شود.
این چرخه 30 ساله ارز ارزان قیمت برای تولید با هدف کاهش قیمت کالا در داخل و افزایش درآمدهای ارزی ناشی از صدور کالاهای غیر نفتی معیوب و ناکارآمد است و حتما باید تغییر ساختار داده شود.
نگارنده مقالۀ «تبدیل تراکتور به پفک نمکی» برایم نقل کرد: آن موقع مطبوعات ارج و قرب داشتند و گوش شنوایی در دولت ها وجود داشت، زیرا سه وزارتخانه وقت، البته پس از عتاب و خطاب نویسنده، پی موضوع را گرفتند و دیدند وضع خیلی بدتر از تبدیل تراکتور به پفک نمکی است! وی همچنین گفت: موضوع این پیگیری را مهندس موسوی رئیس گروه تراکتور سازی ایران که خدا رحمتش کند و در همان سال ها قلبش از کار افتاد با اینجانب در میان گذاشت و بعد از آن، کلی تشویق و حمایت از مجله برزگر به خاطر درج این مقاله صورت گرفت که تا سال ها ادامه داشت.
فرانک مسعودی
 

 

 

KasboKar 

 

 

برگرفته از مجله «پیش بسوی کشاورزی اقتصادی»

تمامی حقوق مادی معنوی سایت محفوظ است .

طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت